© Roman Kosmalski. Artykuł udostępniony na licencji CC BY-SA 4.0
Rozwój regionalny w Polsce od lat stanowi przedmiot debaty ekonomicznej, obejmującej zarówno zjawiska konwergencji, jak i utrzymujące się nierówności. Ich analizę umożliwiają modele matematyczne, pozwalające uchwycić mechanizmy wzrostu w układzie regionalnym. W tym kontekście celem badania omawianego w artykule jest ocena znaczenia kapitału ludzkiego dla zróżnicowania wzrostu gospodarczego i konwergencji regionalnej w Polsce z wykorzystaniem trójczynnikowego modelu wzrostu Mankiwa, Romera i Weila. Badanie oparto na danych statystycznych za 2023 r. pochodzących z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego, co umożliwiło kalibrację modelu dla poszczególnych województw. Obliczone parametry: elastyczności, stopy inwestycji i całkowitej produktywności czynników produkcji pozwoliły wyróżnić województwa o relatywnie najwyższym poziomie PKB na osobę pracującą oraz regiony o większym odchyleniu od stanu stacjonarnego odpowiadającego ścieżce zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Wyniki są zgodne z mechanizmem konwergencji warunkowej – poszczególne województwa zmierzają do odmiennych stanów stacjonarnych, uwarunkowanych ich specyficznymi parametrami rozwojowymi i poziomem inwestycji. Wysoką elastyczność względem kapitału ludzkiego oraz duże nakłady na edukację i działalność badawczo-rozwojową można wiązać z mniejszym odchyleniem od stanu stacjonarnego. Z kolei dominacja kapitału rzeczowego bez wsparcia innowacyjności może być powiązana z ryzykiem utrwalania się niskiego wzrostu gospodarczego.
wzrost gospodarczy, kapitał ludzki, konwergencja warunkowa
C02, C15, C51, O47
Bernardelli, M., & Dędys, M. (2017). Mapping the respondents’ assessments in business tendency survey using the Viterbi paths. Prace i Materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH, (101), 27–43. https://econjournals.sgh.waw.pl/PiM/article/view/3973/3538.
Białowolski, P. (2013). Expectations’ Formation in Business Survey Data. Prace i Materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH, (93), 5–28. https://econjournals.sgh.waw.pl/PiM/article/view /3905/3471.
Białowolski, P., Kuszewski, T., & Witkowski, B. (2010). Prognozy kombinowane wskaźników makroekonomicznych z użyciem danych z testów koniunktury. Contemporary Economics, 4(4), 41–58.
Białowolski, P., Kuszewski, T., & Witkowski, B. (2014). Bayesian averaging of classical estimates in forecasting macroeconomic indicators with application of business survey data. Empirica, 41(1), 53–68. https://doi.org/10.1007/s10663-013-9227-x.
Buchholz, M., Tonzer, L., & Berner, J. (2021). Firm-specific forecast errors and asymmetric investment propensity. Economic Inquiry, 60(2), 764–793. https://doi.org/10.1111/ecin.13045.
Castelnuovo, E. (2022). Uncertainty before and during COVID-19: A survey. Journal of Economic Surveys, 37(3), 821–864. https://doi.org/10.1111/joes.12515.
Cha, S.-H. (2007). Comprehensive survey on distance/similarity measures between probability density functions. International Journal of Mathematical Models and Methods in Applied Sciences, 1(4), 300–307.
Cover, T. M., & Thomas, J. A. (2006). Elements of Information Theory (2nd ed.). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/047174882X.
Dudek, S. (2017). Niepewność w opiniach polskich gospodarstw domowych. Prace i Materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH, (101), 55–91. https://econjournals.sgh.waw.pl/PiM /article/view/3976/3540.
Fan, Y., Yang, Y., Wang, Z., & Gao, M. (2025). Instability of Financial Time Series Revealed by Irreversibility Analysis. Entropy, 27(4), 1–22. https://doi.org/10.3390/e27040402.
Aghion, P., Howitt, P. (1992). A model of growth through creative destruction. Econometrica, 60(2), 323–351. https://doi.org/10.2307/2951599.
Arrow, K. J. (1962). The Economic Implications of Learning by Doing. The Review of Economic Studies, 29(3), 155–173. https://doi.org/10.2307/2295952.
Barro, R. J. (2001). Human Capital and Growth. The American Economic Review, 91(2), 12–17. https://doi.org/10.1257/aer.91.2.12.
Barro, R. J., Sala-i-Martin, X. (1995). Technological Diffusion, Convergence, and Growth (NBER Working Papers No. 5151). https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/nber_w5151.pdf?abstractid=225215&mirid=1.
Becker, G. S. (1993). Human Capital. A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226041223.001.0001.
Becla, A., Czaja, S. (2014). Rola kapitału ludzkiego i społecznego w określeniu ścieżki rozwoju ekonomicznego w regionach problemowych. Optimum. Studia Ekonomiczne, (2), 16–28.
Benhabib, J., Spiegel, M. M. (1994). The role of human capital in economic development evidence from aggregate cross-country data. Journal of Monetary Economics, 34(2), 143–173. https://doi.org/10.1016/0304-3932(94)90047-7.
Biedka, W., Herbst, M., Rok, J., Wójcik, P. (2022). The local-level impact of human capital investment within the EU cohesion policy in Poland. Papers in Regional Science, 101(2), 303–326. https://doi.org/10.1111/pirs.12648.
Bils, M., Klenow, P. J. (2000). Does Schooling Cause Growth?. The American Economic Review, 90(5), 1160–1183. https://doi.org/10.1257/aer.90.5.1160.
Czudec, A., Kata, R. (2016). Processes of regional convergence in Poland in the context of the use of European Union Funds. Lex Localis. Journal of Local Self-Government, 14(4), 715–737. https://doi.org/10.4335/14.4.715-737(2016).
Czyż, T. (2012). Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego Polski w ujęciu subregionalnym. Prze-gląd Geograficzny, 84(2), 219–236. https://doi.org/10.7163/PrzG.2012.2.3.
Dańska-Borsiak, B. (2023). Human capital convergence in European NUTS 2 regions. Equilibrium. Quarterly Journal of Economics and Economic Policy, 18(2), 367–392. https://doi.org/10.24136/eq.2023.011.
Eckey, H. F., Dreger, C., Türck, M. (2006). European Regional Convergence in a Human Capital Augmented Solow Model (DIW Discussion Papers No. 631). https://www.econstor.eu/bitstream/10419/18524/1/dp631.pdf.
Fischer, M. M. (2011). A spatial Mankiw–Romer–Weil model: theory and evidence. The Annals of Regional Science, 47(2), 419–436. https://doi.org/10.1007/s00168-010-0384-6.
Galor, O., Moav, O. (2004). From physical to human capital accumulation: Inequality and the process of development. The Review of Economic Studies, 71(4), 1001–1026. https://doi.org/10.1111/0034-6527.00312.
Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Gdańsku. (2026). Kapitał ludzki w Polsce w latach 2020–2024. https://publikacje.new.stat.gov.pl/portal-publikacje/kapital-ludzki-w-polsce-w-latach-2020-2024.
Golejewska, A. (2012). Kapitał ludzki, innowacje i instytucje a konkurencyjność regionów Europy Środkowej i Wschodniej. Centrum Europejskie Natolin.
Griffith, R., Redding, S., Van Reenen, J. (2004). Mapping the Two Faces of R&D: Productivity Growth in a Panel of OECD Industries. The Review of Economics and Statistics, 86(4), 883–895. https://doi.org/10.1162/0034653043125194.
Hall, R. E., Jones, C. I. (1999). Why Do Some Countries Produce so Much More Output per Worker than Others? (NBER Working Paper No. 6564). https://doi.org/10.3386/w6564.
Hanushek, E. A., Kimko, D. D. (2000). Schooling, Labor-Force Quality, and the Growth of Nations. The American Economic Review, 90(5), 1184–1208. https://doi.org/10.1257/aer.90.5.1184.
Harrod, R. F. (1948). Towards a Dynamic Economics. Some Recent Developments of Economic Theory and their Application to Policy. Macmillan.
Hicks, J. R. (1963). The Theory of Wages (wyd. 2). Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-349-00189-7.
Jagódka, M., Snarska, M. (2021). The State of Human Capital and Innovativeness of Polish Voivodships in 2004–2018. Sustainability, 13(22), 1–20. https://doi.org/10.3390/su132212620.
Keller, W. (2004). International Technology Diffusion. Journal of Economic Literature, 42(3), 752–782. https://doi.org/10.1257/0022051042177685.
Klenow, P. J., Rodríguez-Clare, A. (1997). The Neoclassical Revival in Growth Economics: Has It Gone Too Far?. NBER Macroeconomics Annual, 12, 73–103. https://doi.org/10.2307/3585220.
Kosmalski, R. (2022). Wykorzystanie zagregowanej funkcji produkcji do określenia źródeł konwer-gencji gospodarczej województw. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 67 (7), 20–34. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9300.
Kosmalski, R. (2023). Równość czy efektywność. Wpływ polityki spójności na procesy wzrostu go-spodarczego w województwach. Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics, 316(4), 54–71. https://doi.org/10.33119/GN/174278.
Krueger, A. B., Lindahl, M. (2001). Education for Growth: Why and for Whom?. Journal of Economic Literature, 39(4), 1101–1136. https://doi.org/10.1257/jel.39.4.1101.
Kruszka, M., Puziak, M. (2012). Konwergencja i rozkłady dochodu w regionach Unii Europejskiej. W: M. Kokocińska (red.), Etapy konwergencji w rozwiniętych krajach Unii Europejskiej (s. 40–67). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.
Kusideł, E. (2013). Convergence of Regional Human Development Indexes in Poland. Comparative Economic Research. Central and Eastern Europe, 16(1), 87–102. https://doi.org/10.2478/cer-2013-0006.
Laskowska, I., Dańska-Borsiak, B. (2017). The Importance Of Human Capital For The Economic Development Of EU Regions. Comparative Economic Research. Central and Eastern Europe, 19(5), 63–79. https://doi.org/10.1515/cer-2016-0038.
Levine, R., Renelt, D. (1992). A Sensitivity Analysis of Cross-Country Growth Regressions. The American Economic Review, 82(4), 942–963.
Malaga, K., Kliber, P. (2007). Konwergencja i nierówności regionalne w Polsce w świetle neoklasycznych modeli wzrostu. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.
Mankiw, N. G., Romer, D., Weil, D. N. (1992). A Contribution to the Empirics of Economic Growth. The Quarterly Journal of Economics, 107(2), 407–437. https://doi.org/10.2307/2118477.
Mincer, J. (1970). The Distribution of Labor Incomes: A Survey with Special Reference to the Human Capital Approach. Journal of Economic Literature, 8(1), 1–26.
Mowczan, D. (2017). Zróżnicowanie kapitału ludzkiego w Polsce w ujęciu regionalnym – analiza z wykorzystaniem metod wielowymiarowej analizy porównawczej. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, (51), 316–328. http://dx.doi.org/10.15584/nsawg.2017.3.25.
Mulligan, C. B., Sala-i-Martin, X. (1997). A labor income-based measure of the value of human capital: An application to the states of the United States. Japan and the World Economy, 9(2), 159–191. https://doi.org/10.1016/S0922-1425(96)00236-8.
Psacharopoulos, G. (1994). Returns to investment in education: A global update. World Development, 22(9), 1325–1343. https://doi.org/10.1016/0305-750X(94)90007-8.
Quah, D. T. (1997). Empirics for Growth and Distribution: Stratification, Polarization, and Conver-gence Clubs. Journal of Economic Growth, 2 (1), 27–59. https://doi.org/10.1023/A:1009781613339.
Romer, P. M. (1990). Endogenous Technological Change. Journal of Political Economy, 98(5), 71–102. https://doi.org/10.1086/261725.
Roszkowska, S. (2005). Kapitał ludzki a wzrost gospodarczy w ujęciu wojewódzkim. Wiadomości Statystyczne, 50(4), 46–67.
Siemiński, P., Hadyński, J., Poczta, W. (2020). Diversification of human capital resources in rural and urban areas in Poland. Annals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 22(1), 300–311. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7908.
Silverman, B. W. (1986). Density Estimation for Statistics and Data Analysis. Chapman and Hall.
Solow, R. M. (1956). A Contribution to the Theory of Economic Growth. The Quarterly Journal of Economic, 70(1), 65–94. https://doi.org/10.2307/1884513.
Solow, R. M. (1962). Technical Progress, Capital Formation, and Economic Growth. The American Economic Review, 52(2), 76–86.
Swan, T. W. (1956). Economic Growth and Capital Accumulation. Economic Record, 32(2), 334–361. https://doi.org/10.1111/j.1475-4932.1956.tb00434.x.
Surówka, A. (2020). Zróżnicowanie kapitału ludzkiego w województwach Polski w świetle badań własnych. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, (64), 150–167. https://doi.org/10.15584/nsawg.2020.4.10.
Temple, J. (1999). The New Growth Evidence. Journal of Economic Literature, 37(1), 112–156. https://doi.org/10.1257/jel.37.1.112.
Tokarski, T. (2009). Matematyczne modele wzrostu gospodarczego. Ujęcie neoklasyczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Trzpiot, G. (2018). Regionalny wzrost gospodarczy a kapitał ludzki. Wiadomości Statystyczne, 63(8), 65–78. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0689.
Welfe, W. (red.). (2007). Gospodarka oparta na wiedzy. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Wosiek, M. (2015). Komplementarna rola kapitałów ludzkiego i społecznego w rozwoju gospodar-czym regionów. Turystyka i Rozwój Regionalny. Journal of Tourism and Regional Development, (3), 155–168. https://doi.org/10.22630/TIRR.2015.3.13.
Wójcik, P. (2008). Dywergencja czy konwergencja: dynamika rozwoju polskich regionów. Studia Regionalne i Lokalne, (2), 41–60. https://studreg.uw.edu.pl/dane/web_sril_files/286/2008_2_wojcik.pdf.
Wójcik, P. (2021). Parallel regional convergence in Poland before and after EU accession. Miscella-nea Geographica – Regional Studies on Development, 25(2), 88–92. https://doi.org/10.2478/MGRSD-2020-0050.
